31.03.2013

ŚWIĘTA WIELKANOCNE PO KASZUBSKU

Kaszubska nazwa Wielkanocy to Jastrë.

Jastrë

Kaszubska nazwa Wielkanocy to Jastrë.

Wierzono, że w wielkanocny poranek w słuńcù skacze barank abò słuńce samò skacze.

Woda

W okresie świąt należało wykąpać się w wodzie z rzeki lub jeziora - miało to zapewnić piękną cerę oraz chronić od chorób, szczególnie skóry i gardła. Według różnych źródeł kąpieli tych dokonywano przed rezurekcją, po niej bądź w wielkanocny poniedziałek. Idąc do wody i z powrotem nie wolno było rozmawiać ani oglądać się za siebie. Gdzieniegdzie również pędzono do wody również bydło i konie, by w ciągu roku były zdrowe. Przyniesiona wówczas woda zmieszana z krwią òpiégò [upiora] uwalniała chorego od dolegliwości.

Wydaje mi się, że praktykowane w Kościele w wielkanocny poniedziałek pokropienie wodą w charakterze spowiedzi powszechnej jest "chrystianizacją" dawnego pogańskiego obrzędu - ceremonii obmycia nadano znaczenie oczyszczenia z grzechów. Warto dodać, że "lany poniedziałek" nie był obchodzony na Kaszubach.

Potrawy

Świąteczne potrawy to szynka gotowana i wędzona, zylc (galareta z posiekanego mięsa), wątrobianka, krwawô (salceson). Z ciast przede wszystkim babka i młodzewé (placek drożdżowy). Inne ciasta - serniki, makowce, mazurki - na biedne niegdyś Kaszuby przyszły stosunkowo niedawno. Świąteczną potrawą były też oczywiście jajka, chociaż nie było zwyczaju dzielenia się nimi. Jajka były farbowane w cebuli bądź w łupinach orzecha i były jednolite - robienie pisanek nie było rozpowszechnione.

W Wielką Sobotę święcono w kościele jastrową jôdã.

Dëgùsë

Dëgùsë to poniedziałkowy zwyczaj chłostania dziewcząt i młodych mężatek dëgówkami - rózgami z jałowca bądź brzeziny. Zwyczaj ten do dziś jest żywy, a dziewczęta raczej nie starają się unikać dëgòwaniô, bo jego intensywność świadczy o powodzeniu. O tych, które pominięto przy chłostaniu mawiano, że nie znajdą szybko męża. Jeśli jednak któraś naprawdę nie chciała zostać obita, to mogła uciec do chlewa i wypuścić świnie - wtedy wszelczégò dëgòwaniô bëł kùńc, a jeśli by którzy z dëgôrzów nie zastosował się do tego prawa i òdważëł sã dalé dëgòwac - przed taczim bëlë na drëdżi rok zamkniãté wszëtczé dwiérze we wsë.

Wtorek był dniem rewanżu - w dzéwczëcy dëgùs obiektem ataku byli chłopcy.

Dëgôrzë nie dość że obijali dziewczęta, to za swą pracę jeszcze domagali się od gospodarzy zapłaty - przede wszystkim w jajach. Na Zaborach ùdëgòwóné jaja kładziono pod klukã [kwokę] obnoszoną przez dëgòwników. Dëgôrzë wygłaszali do mieszkańców domu specjalne oracje:


* * *

Dyngu, dyngu, po dyngusie
Leży placek na obrusie
Pan Bóg daje, matka kraje,
Proszę dać nam po dwa jaja.

* * *

Przyszli my tu po dyngusie
Powiemy wam o Chrystusie
Że się Chrystus nam narodził
Z rózgą po dyngusie chodził.




Oblewanie się wodą w dawniejszych czasach w "lany poniedziałek" nie było praktykowane na Kaszubach.

Zając

W poniedziałek do dzieci przychodził Zajc z prezentami. W tym celu w niedzielę trzeba było przygotować dla niego gniazdo. Umieszczano je zazwyczaj w ogrodzie pod drzewem, w stodole lub w sieni. Jeszcze dziś dzieciom mówi się: Widzôl të tegò zajca, òn pewno mùszi miec tu gniôzdo, po czym rozpoczynało sie poszukiwanie gniazdka.

Życie towarzyskie

Niedzielę spędza się w rodzinnym gronie, za to poniedziałek jest dniem wizyt u rodziny, sasiadów i znajomych. Mężczyzni grali w karty, pili sznaps, kobiety pludrowaly, a młodzież urządzała zabawy taneczne.

 

Niektóre z tych zwyczajów zachowały się do dzisiaj.

A więc  dzisiaj w zimowo- wiosenny dzień udajmy się do lasu po gałązkę jałowca i po północy do zabawy

dyngu-dyngu po dyngusie....

2
Dodaj Komentarz
  • 8
  • 4
  • 7
Komentarze
  • sp9sko
    sp9sko
    93.105.xxx.xxx
    2013-03-31 10:11 | Temat: głos
    ODPOWIEDZ

    I głosik oczywiście! 7036:-)

  • sp9sko
    sp9sko
    93.105.xxx.xxx
    2013-03-31 10:10 | Temat: głosikowe życzenia
    ODPOWIEDZ

    Bardzo ciekawe zwyczaje macie, nie wiedziałam o tym:-) Zostawiam Wam życzenia wesołych świąt i ZAJCA, żeby coś tam w gnieździe dla Was się znalazło:-)
    _*___*
    _*___*________* *
    _*___*_______*__ *
    _*__*_______*___* ___*
    __*__*______*__*__ *__*
    ___*__*____*__*___ __*__*
    ____*_*__*_*____ ____*
    ____*___*__*
    ___*___________*
    __*_____________*
    _*____0_____0____*
    _*_______@_______*
    _*_______________*
    ___*_____v_____*#o
    ___oo_______o#$#o
    __o##o______o####o
    _o#$###o__o#$#$#$#o
    o#####$o@@o########o
    o#$#$#o@@o##o#####o
    _o##__o##o_o##o
    ____o#$#o___o#$#o
    __o#$$#o_____o####o
    __o#$#o_____o######o
    _o###o_______o#o#o#o
    _o#o#o________o###o
    __o###o________o#o
    ___o#o#__________o
    ____o#o#
    ____o###
    _____o#o
    _______o
    Wesołego Alleluja !